Valpreventie bij thuiswonende ouderen
Vallen is een onderschat probleem bij ouderen, ook bij hen die nog zelfstandig thuis wonen. Eén op de drie 65-plussers valt minstens één keer per jaar. Bij 80-plussers is dit zelfs de helft.
Vaak wordt een val niet gemeld, omdat de oudere vreest om niet langer thuis te kunnen blijven. Eén op tien van de valongevallen heeft ernstige verwondingen tot gevolg. De kosten voor een heupfractuur bijvoorbeeld lopen hoog op. Maar vooral het menselijk leed en de angst om nog eens te vallen, moeten ons wakker schudden.
Daarom …blijf niet bij de pakken zitten, want valpartijen kunnen voorkomen worden.
Het LOGO biedt een aantal initiatieven aan die lokaal verder kunnen uitgewerkt worden.
Let wel ! Op je eentje kun je niets.
Vraag daarom de medewerking van andere partners. Klop bijvoorbeeld aan bij gemeente of OCMW, thuiszorgdiensten, seniorenraad, verenigingen, huisartsen, kinesisten, ergotherapeuten, het dienstencentrum, het ziekenfonds, andere geïnteresseerden … Breng ze samen en werk een voorstel uit. Het Logo adviseert je hierbij.
Hieronder vind je enkele mogelijkheden.
1. Opsporen van ouderen met een hoog valrisico (secundaire valpreventie genoemd).
In 2006 kreeg het Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap van de K.U. Leuven van de Vlaamse overheid de opdracht om een proefproject uit te werken. Uit vorige onderzoeken waren al (wetenschappelijk onderbouwde) meetinstrumenten, materialen en een interventieprotocol beschikbaar, die in de praktijk konden uitgetest worden. Dit gebeurde in heel Vlaanderen bij 4 groepen gezondheidswerkers : huisartsen, thuisverpleegkundigen, kinesisten en ergotherapeuten. Bijna 100 hulpverleners werkten mee en bezochten in totaal 1142 ouderen.
De uniforme aanpak verloopt in 3 stappen :
-
Loopt de oudere een hoog valrisico of niet ? Om dit te meten wordt een eenvoudig screeningsinstrument gebruikt.
-
De oudere heeft een hoger valrisico ! In dit geval wordt geanalyseerd welke risicofactoren of oorzaken het probleem zijn.
-
Is dit duidelijk, dan wordt bepaald welke aanpak of behandeling het beste is of naar wie moet doorverwezen worden.
In de loop van 2007 wil de Vlaamse Overheid deze valpreventiemethodiek in heel Vlaanderen veralgemenen en ondersteunen. Daarvoor is echter een coördinerende instantie nodig die de samenwerking tussen de verschillende betrokken gezondheidswerkers stimuleert en opvolgt.
Als over deze Vlaamse implementatie meer bekend is, lees je dat op deze website in de rubriek “Nieuws” of “Actualiteiten”.
2. Vormingsmodule valpreventie voor personeel van diensten gezinszorg of poetshulp
Deze module is bedoeld voor diensten gezinszorg, bejaardenhulp, poetshulp (eventueel ook voor mantelzorgers of vrijwilligers). De korte module duurt 4 uur, de lange 6 uur. Hoofddoel is het herkennen en beheersen van valrisicofactoren bij ouderen, en leren hoe je daar mee om gaat. Na de presentatie van achtergronden en risicofactoren over valpreventie, volgt een casusbespreking. De deelnemers leggen ook eigen praktijksituaties of knelpunten aan de lesgever voor. Er kan een beroep gedaan worden op een pool van 3 lesgevers, die speciaal voor deze voordracht gevormd en geïnstrueerd zijn.
3. Vorming over valpreventie voor gezondheidswerkers (huisartsen, verpleegkundigen, kinesisten, ergotherapeuten)
Voor deze beroepsgroepen wordt, op vraag van de organisatie of de dienst, een aangepast programma, op maat van de groep, uitgewerkt.
Voor lesgevers doen we een beroep op specialisten uit de beroepsgroep, die vertrouwd zijn met het onderwerp.
Voor educatief materiaal verwijzen we ook naar ziekenfondsen of naar enkele thuiszorgdiensten.
4. Een lokaal actieplan, dat verschillende activiteiten over valpreventie - voor verschillende groepen - combineert
Dit plan vraagt enige voorbereiding. Daarom is het aangewezen om een lokale werkgroep op te richten die een programma uitwerkt. Trekkers zijn bij voorkeur personeelsleden van het gemeentebestuur of het OCMW, meer bepaald van de dienst welzijn/gezondheid en/of van de seniorenraad. Afhankelijk van de keuzes die gemaakt worden, zullen ook andere betrokkenen uitgenodigd worden in de voorbereidende werkgroep (bv. thuiszorgdiensten, gezondheidswerkers …). Eerst zal duidelijk moeten worden wat het opzet van het actieplan is en voor wie het bedoeld is. Bij alle betrokken partners zal de kennis en de bewustwording voor het thema valpreventie moeten verhoogd worden. Bovendien zal het een plaats moeten krijgen in het lokale ouderenbeleidsplan.
Het actieplan valpreventie sluit ook aan bij het gemeenschapsproject BOEBS (‘blijf op eigen benen staan’) van het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie (VIG), dat in een gemeente, deelgemeente of wijk kan uitgevoerd worden (meer informatie op
http://www.vig.be thema’s § doelgroepen / ongevallenpreventie )
Geïnspireerd door een ander Logo, hebben we een inspiratiemap of draaiboek ontwikkeld, waarin heel wat ideeën en voorstellen zijn opgenomen.
De volgende acties kunnen mogelijk verder uitgewerkt worden :
-
Informatiesessies en sensibilisering
-
Toneelvoorstelling ‘Trap niet in de val’
-
Panelgesprek + infobeurs
-
Educatiefolder en artikelenreeks
-
Infostand (thuiszorgdiensten; premies en tussenkomsten; woningaanpassing)
-
Infosessie voor ouderen (verenigingen)
-
Vormingssessie voor dienstverantwoordelijken
-
Bewegingssessies voor ouderen
-
Omgevingsinterventies : vorming; woonspel Huisje Weltevree; checklist woningaanpassing; premies en klusjesdienst …
-
Valrisicoscreening, evaluatie en interventies (zie ook onder 1)
5. Advies en begeleiding bij de aanpak van valpreventie in woon- en zorgcentra (ook genoemd rusthuizen of RVT’s)
Valpreventie is een onderwerp dat aan bod komt bij ouderen die verblijven in een residentieel woon- en zorgcentrum. Meestal maakt het deel uit van een geïntegreerde aanpak en zorg voor de bewoners die daar wonen en verzorgd worden.
Op vraag van het centrum geeft het Logo advies en begeleiding bij het opzetten en uitvoeren van een valpreventiebeleid.
Het centrum draagt uiteindelijk zelf de verantwoordelijkheid voor het uitwerken van een beleid en betrekt daar intern alle betrokken hulpverleners of diensten bij.
De volgende instrumenten of actiemogelijkheden worden voorgesteld en besproken :
-
Registreren van de valpartijen gedurende een bepaalde periode a.d.h.v. een valagenda of registratieformulier
-
Invullen van een lijst van risicofactoren voor elke bewoner
-
Fiche voor bewonersbesprekingen op basis van de registratiegegevens
-
Rol en bijdrage van kinesitherapeuten (observatie, registratie, behandeling)
-
Rol en bijdrage van de huisartsen : handleiding, fiche
-
Rol en bijdrage van een ergotherapeut (indien beschikbaar)
-
Checklist van te nemen preventieve maatregelen die door het centrum kunnen genomen worden
-
Algemene sensibilisering over het thema d.m.v. aangepaste materialen
-
Specifieke vorming en sensibilisering voor het personeel
-
Integratie van de aanpak in de zorg en begeleiding van de bewoners
Meer informatie ?
-
-
-
neem contact op met
info@logokempen.be , ondermeer voor een inventaris van beschikbare materialen (van ziekenfondsen en anderen)
Andere interessante links
-
www.wvvh.be : de website van Domus Medica (Wetenschappelijke Vereniging voor Vlaamse Huisartsen), doorklikken naar “aanbevelingen / preventie van letsels ten gevolge van vallen bij 65-plussers” : aanbeveling; opvolgrapport; kernboodschappen; steekkaart